19.000 vermijdbare opnames: waar of niet?

In alle communicatie rondom het EPD wordt vaak gesteld dat het EPD bijdraagt aan het terugdringen van het aantal vermijdbare ziekenhuisopnamen. Dit zouden er in Nederland jaarlijks circa 19.000 zijn. Huisartsvandaag.nl signaleert echter dat het verband tussen het EPD en dit aantal volstrekt uit de lucht gegrepen is. Het HARM onderzoek dat uitgevoerd werd door de NVZA (Nederlandse Vereniging van Ziekenhuis Apotheken) was de eerste serieuze poging om cijfers te verzamelen over de Nederlandse situatie als het gaat om vermijdbare, aan medicatie gerelateerde ziekenhuisopnamen. Dat leverde een getal op van circa 19.000 potentieel vermijdbare ziekenhuisopnamen. Het afwezig zijn van een EPD of een medicatiedossier is in dat onderzoek helemaal nooit meegenomen als risicofactor. Ik heb het eindrapport eens doorgenomen en ik kwam eigenlijk alleen het volgende stukje tegen:

Een juist inzicht in verminderde nierfunctie en comorbiditeiten (in plaats van de ‘afgeleide’ comorbiditeiten, waar de medicatiebewaking in de apotheek nu vaak meewerkt; deze zijn afgeleid uit het medicatiegebruik) bij de medicatiebewaking in de apotheek (bijvoorbeeld via koppeling met klinisch-chemische laboratoriumsystemen en/of electronisch medische dossiers van de patiënt) kan mogelijk bijdragen aan een vermindering van deze opnames [110].

Ik ben benieuwd hoeveel ziekenhuisopnamen vermeden hadden kunnen worden als er een landelijk EPD was geweest? Of desnoods een regionaal dossier. Daar geeft het onderzoek geen antwoord op en was ook niet de bedoeling.

Waarom is dit belangrijk? Omdat het magische getal 19.000 steeds naar voren wordt gebracht om het belang van kwaliteit in de zorg te onderstrepen. En getallen gaan een eigen leven leiden, ten koste van nuanceringen. Zo kwam de Volkskrant vervolgens met deze boude inleiding vorige week:

Voor uw eigen bestwil worden al uw medische gegevens toegankelijk voor de huisarts, apotheker en specialist in het ziekenhuis. Dan weten ze van elkaar welke medicijnen ze u voor welke kwaal voorschrijven. Nu weten ze dat niet, en daardoor sterven jaarlijks zo’n 1.200 mensen en komen er 19.000 in het ziekenhuis terecht.

Ironisch of niet, die getallen zijn er en worden gebruikt en misbruikt. Daar moet je dan kritisch naar kijken. Het is verder belangrijk omdat er een moment komt dat je de effectiviteit van het landelijk EPD wilt meten.  Dat zou je bijvoorbeeld kunnen doen door per jaar te bezien hoeveel ziekenhuisopnamen er vermijdbaar waren en of daar een dalende trend in is te zien. Dan moet je wel valide baseline metingen doen: dus hoe is de situatie nu? Hoeveel mensen belanden er werkelijk in het ziekenhuis door gebrek aan kennis c.q. informatie? Had het EPD dat kunnen voorkomen? Of is training van personeel c.q. voorlichting van patiënten niet gewoon veel effectiever? Interessante vraag voor de NVZA of andere koepels lijkt me.

Advertenties

3 Reacties op “19.000 vermijdbare opnames: waar of niet?

  1. Pingback: NPCF: Veel onwetendheid over EPD « ICT Zorgen

  2. Waarom haast met een landelijke EPD?

    Minister Klink wil haast maken met de invoering van een landelijk EPD. Vooruitlopend op een nog te behandelen wetsvoorstel schreef hij ‘aan de bewoners van dit adres’ te veronderstellen dat iedereen akkoord gaat om zijn medische gegevens landelijk uit te wisselen, tenzij de burger bezwaar maakt.
    330.000 bezwaren zijn er tot nu toe, maar hoe velen hebben de ongerichte post bij het oud papier gedaan? Hoe velen hebben vanwege een ‘NEE/NEE’-sticker de bewuste brief nooit bezorgd gekregen? En hoe velen kunnen de reikwijdte van het voorstel van de minister overzien?

    Voor de haast baseert Klink zich op de HARM-studie van 2006, die inzicht geeft in medicijngerelateerde ziekenhuisopnames. Landelijk zouden zo’n 19.000 opnames per jaar voorkomen kunnen worden. Klink veronderstelt dat hiertoe landelijk alle medische gegevens van huisartsen, apothekers en ziekenhuizen aan elkaar geknoopt moeten worden. CDA en NPCF zijn het hier van harte mee eens en leggen evenals de minister vele bezwaarpunten tegen het landelijk EPD naast zich neer onder het motto ‘voorkomen is beter dan genezen.’

    Uitkomsten HARM-studie onheus gebruikt
    De HARM-studie biedt zeker interessante inzichten en aanknopingspunten voor verbetering van de kwaliteit van zorg. De studie geeft echter geen advies over een landelijk in te voeren EPD en blijkt dit na kritische lezing ook niet te rechtvaardigen. De aangehaalde cijfers gaan echter zonder nuancering een eigen leven leiden en worden gebruikt om de samenleving te overtuigen van de noodzaak om haast te maken met een landelijk EPD.

    De studie laat zien, dat artsen en apothekers extra activiteiten kunnen ontplooien ter verbetering van zorg met doelgroepgerichte aandacht. De problemen komen nl. vooral voor bij 65-plussers met veel medicijnen voor meerdere ziekten. Het gaat dan vooral om niet-zelfstandig wonende mensen (dus bijv. mensen in een verzorgingshuis of verpleeghuis). Wettigen deze bevindingen het vrijgeven van medische gegevens van alle Nederlandse burgers?
    Uit de analyse blijkt, dat 19% van deze opnames veroorzaakt wordt, doordat patiënten bij opname niet blijken te gebruiken wat ze zouden moeten of dat ze iets wel gebruiken dat niet (meer) de bedoeling was. Allemaal gebruikerseffecten, die in de praktijk dus anders zijn dan wat er in de dossiers geregistreerd staat. Deze 19% potentieel vermijdbare medicijngerelateerde ziekenhuisopnames is dus niet te voorkomen door alle gegevens digitaal inzichtelijk te maken!
    Problemen ontstaan veelal door (een combinatie van) medicijnen, die meer kans geven op onderlinge bijwerkingen. Een niet onbelangrijk aandeel komt voort uit gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s zoals ibuprofen, diclofenac en naproxen), die onder verschillende merknamen in de vrije verkoop te verkrijgen zijn. Het digitaal uitwisselen van medische dossiers heeft hier dus geen enkele zin: zelfzorgmiddelen worden juist vaak gebruikt zonder medeweten en buiten de invloedssfeer van arts & apotheker. Hierover staat dus ook niets geregistreerd. Het ware beter, zo stellen ook de onderzoekers, om de vrije verkoop van deze medicijnen terug te draaien!
    Heeft het dan helemaal geen zin om gegevens uit te wisselen? Jazeker wel: problemen komen bijvoorbeeld ook voort uit verminderde nierfunctie, waardoor de kans op bijwerkingen van medicijnen toeneemt. Dit is deels te verhelpen door specialist, huisarts en apotheker inzage te geven in recente bloeduitslagen. Maar hiervoor is geen landelijk netwerk, maar juist een netwerk tussen de directe hulpverleners rond de patiënt van belang!

    Er zijn in de HARM-studie ook gegevens verzameld over het aantal behandelend artsen in het jaar voorafgaand aan de geneesmiddel gerelateerde opname. Deze potentiële risicofactor bleek geen significante associatie te hebben met het doormaken van een vermijdbare geneesmiddel gerelateerde ziekenhuisopname.
    De HARM-studie roept op tot kortere lijnen en meer samenhang in de directe zorg rond de patiënt, met aandacht voor doelgroepspecifieke activiteiten, zoals een bespreking tussen apothekers en artsen over de vele voorgeschreven medicamenten. Als er digitaal nut is te verwachten, dan zou dat vooral regionaal tussen deze direct betrokken hulpverleners zijn. Maar bovenal: zorg is en blijft mensenwerk, met specifieke kenmerken tussen patiënt en behandelaars. Een landelijk EPD doet daar niets toe of af.

    De HARM-studie rechtvaardigt niet de uitrol van een landelijke EPD. En zeker geen overhaast werk. Waarom dan die enorme voortvarendheid en onvoldoende risicoanalyse betreffende veiligheid en zorgvuldigheid? Een landelijk EPD kan in de huidige opzet wellicht meer schade berokkenen dan de beschreven mogelijk te voorkomen medicijngerelateerde ziekenhuisopnames!
    De minister en leden van de Eerste en de Tweede Kamer doen er goed aan zich bij deze verstrekkende beleidswijziging grondig en genuanceerd in te lezen en op juiste gronden beslissingen te nemen. Goochelen met getallen doet geen recht aan zorgvuldigheid, vertrouwen en veiligheid, die de discussie rond de invoering van een landelijk EPD vraagt.

  3. Dank je Taco. Toevallig sprak ik deze week een van de onderzoekers van het HARM onderzoek. Hij zag ook hoe de politiek ermee aan de haal is gegaan, maar helaas gaan die dingen soms zo. Je bijdrage trof ik ook op http://weblogs3.nrc.nl/expertdiscussies/2008/12/05/leidt-de-digitale-dossierdrift-van-politici-tot-een-privacyramp/, alwaar ook andere experts hun licht laten schijnen over het EPD. Misschien voor anderen ook interessant.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s